ย้อนกลับไปเมื่อ 20 ปีก่อน ที่จะมีเขื่อนขุนด่านปราการชล พื้นที่ดินผืนหนึ่ง ที่รกร้าง ทำการเกษตรอะไรก็ไม่ค่อยได้ผล ด้วยสายพระเนตร อันยาวไกล และเกรงว่าราษฎร จะขายที่ดินละทิ้งการเกษตร ที่ดิน จำนวน 14 ไร่ 2 งาน ที่พระองค์ท่านได้ให้คนสนิท ซื้อไว้ ในวันนั้น จนถึงวันนี้ "ศูนย์ภูมิรักษ์ธรรมชาติ" เป็นชื่อที่ได้รับพระราชทานจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี องค์ประธานมูลนิธิชัยพัฒนา และเป็นโครงการที่ สมาคมนักเรียนเก่าวชิราวุธวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ร่วมกับมูลนิธิชัยพัฒนา ดำเนินการจัดสร้าง เพื่อเผยแพร่แนวพระราชดำริให้กว้างขวางและลึกซึ้ง โดยการแสดงแนวคิดและทฤษฎีการพัฒนาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ด้านการเกษตร ปศุสัตว์ สิ่งแวดล้อม และพลังงาน ตลอดจนการสาธิตความเป็นอยู่ วิถีไทยด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยและเหมาะสม เป็นสถานที่ รวบรวมข้อมูล และ กิจกรรมที่แสดงให้เห็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ซึ่งแนวทางการพัฒนาตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวนั้น จะเห็นว่าทรงมุ่งการพัฒนาด้วยการแก้ไขปรับปรุงคุณภาพของ คน ดิน น้ำ ป่า อย่างเป็นระบบ โดยให้คน คือ เกษตรกร ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ของประเทศเป็นแกน ตามแนวทางคนต้องอยู่ พึ่งพา และ ดูแลป่า ดิน น้ำ อย่างใกล้ชิด

เฉพาะโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำรินั้น ก็มีถึงกว่า 3,000 โครงการ ซึ่งแต่ละโครงการถือกำเนิดมาจากพระอัจฉริยภาพ พระเมตตาคุณ พระกรุณาธิคุณ ที่พระองค์ท่านได้พระราชทาน เพื่อเป็นแนวทาง ในการบำบัดปัดเป่า ความเดือดร้อน ของพสกนิกรชาวไทย ในทุกภูมิภาคทั่วประเทศ วันนี้ ศูนย์ภูมิรักษ์ เสร็จสมบูรณ์ และได้ทำพิธีเปิดอย่างเป็นทางการแล้ว เมื่อวันที่ 6 ธ.ค. 2549 โดย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี องค์ประธานมูลนิธิชัยพัฒนา และจะนับได้ว่าเป็น "พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติมีชีวิต" ให้ผู้สนใจได้ศึกษา ทดลอง และเรียนรู้ด้วยตนเอง ทำให้ผู้เข้าชมได้ทั้งความรู้ ความเข้าใจ และความเพลิดเพลิน นำไปสู่การพัฒนาต่อยอดความรู้ โดยรู้จักการช่วยเหลือตนเอง ใช้ภูมิปัญญา และ ความคิดสร้างสรรค์ มาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ ในแนวคิดการถ่ายทอด play + learn = เพลิน

ตลอดช่วงเวลา 2 ปี ที่อยู่ระหว่างการก่อสร้าง ศูนย์ภูมิรักษ์ธรรมชาติ ควบคู่ไปกับการถ่ายทอดความรู้ ทำให้ผม และ เกษตรกร จากทั่วทุกภาค เดินทาง มาศึกษาหาความรู้ จากที่นี่ ไม่ขาดสาย พื้นที่ ที่อาจจะดูไม่สวยงาม นักในสายตา ของนักท่องเที่ยว ทั่วไป แต่ทุกตารางนิ้วของที่นี่ ได้แผงไปด้วยแนวคิด และ ปรัชญา เศรษกิจพอเพียง ตามแนวทางคนต้องอยู่ พึ่งพา และ ดูแลป่า ดิน น้ำ

ศูนย์ภูมิรักษ์ธรรมชาติ ตั้งอยู่ที่บ้านท่าด่าน ต. หินตั้ง อ. เมือง จ. นครนายก ห่างจากเขื่อนขุนด่านปราการชล เพียง 200 เมตร

ติดต่อ ศูนย์ภูมิรักษ์ธรรมชาติ
คุณ ปัญญา ปลิเวคินทร์ 
98/1 หมู่ 2 บ้านท่าด่าน  ต. หินตั้ง อ. เมือง จ. นครนายก 26000 
โทร. 08-1964-5915
เว็ปไซท์ http://www.bhumirak.com

กลุ่มป่าสร้างฝัน เขาใหญ่ นครนายก
วิถีพอเพียง ผูกพัน แบ่งปัน ชุมชน คน น้ำ ป่า
KHAOYAI.INFO

อ่าน เรื่องราว ของศูนย์ภูมิรักษ์ จาก อสท ฉบับ ที่ 38 ธันวาคม 2548
http://www.tat8.com/thai/handbook/ast_dec01.htm